Муус устар 13-17 күннэригэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэриллиилэрин сэбиэтин – муниципальнай тэриллиилэр икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлээһин ассоциациятын Х сийиэһэ буола турар.
Сийиэскэ экэниэмикэ уонна социальнай эйгэ араас хайысхаларыгар дьүүллэһэр былаһааккалар, төгүрүк остуоллар, трениннэр, министиэристибэлэргэ көрсүһүүлэр уонна Бырабыыталыстыба чаастара, успуорт уонна култуура бырагыраамалара ыытыллаллар.
Бэҕэһээ Бырабыыталыстыбаннай чааска ыйытыы-хоруй форматынан нэһилиэк, куорат, улуус баһылыктара бэйэлэрин кыһалҕаларын этиннилэр уонна тута тустаах министиэристибэ исписэлииһиттэн хоруй ылар кыахтаннылар. Бу кыһалҕаны тута быһаартарарга саамай көдьүүстээх тэрээһин буолар.
СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Ольга Балабкина зоналарынан араартаан, тэҥ соҕус балаһыанньалаах түөртүү мунициапльнай тэриллии баһылыктарын сыанаҕа таһааран кыһалҕаларын этинэр кыаҕы биэрдэ. Онно тута тустаах министиэристибэ, биэдэмэстибэ исписэлиистэрин ыҥыран хоруйдатта.
Үөһээ Бүлүү улууһун Балаҕаннаах нэһилиэгин баһылыга Степан Дмитриев икки боппуруоһу туруоруста. Бастакы ыйытыытыгар 500-тэн аҕыйах нэһилиэнньэлээх нэһилиэккэ дьһалтаҕа 3 эрэ киһиэхэ ыстаат – дьаһалта баһылыга, баһылыгы солбуйааччы уонна исписэлиис – көрүллэрин, тыа сирин кыһалҕата элбэҕин, онно эбии исписэлиис наадатын эттэ.
«Холобур, атын ыаллыы сытар улуустарга биһиэнин саҕа нэһилиэнньэлээх нэһилиэккэ ыстааттара улахан. Дьиҥэ, биһиги биир үлэни толоробут, ол эрээри итинник араастаһыы баар. Мин бу боппуруоһу туруорсубутум ыраатта, ол гынан баран чопчу эппиэти ыла иликпин. Холобур, нэһилиэк дьаһалтатын баһылыгын солбуйааччы бэйэтин үлэтин таһынан, экэнэмиис үлэтин эмиэ толорор. Бу миэхэ солбуйааччы быһыытынан көмөлөһөрүгэр наһаа мэһэйдиир. Иккиһинэн, биһиги нэһилиэкпитигэр 2002 сылтан ыла оскуолабыт тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар кэпэрэтииптээх, бородууксуйатын атыылыыр. Биһиэхэ 20-тэн тахса сылгы баар. Сылын аайы кымыс оҥоробут. Бу сыллар усталарыгар оҕолорго кымыһынан эмтэнии лааҕырын тэрийэн үлэлэттибит. Онуоха оскуолабыт көмө хаһаайыстыбалаах эрээри, дьоҕус кэмпилиэктээх буолан, агрооскуола диэн профильнай статустара суох. Саатар хаһаайыстыбаҕа үлэлиир киһи ыстаата баара буоллар, ону быһаартара сатыыбын. Ити эппит боппуруостарым атын даҕаны нэһилиэктэргэ сыһыаннаах, үгүспүт итинник кыһалҕалаах”, — диэн эттэ Степан Дмитриев.
Бу ыйытыыга киһи тута хоруйдуур кыаҕа суох, онон боппуруоһу тустаах министиэристибэлэр исписэлиистэрэ чопчулаан баран эпиэттиэхтэрэ диэн СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Ольга Балабкина хоруйдаата.
Яков Семенов: «Хаһан эрэ олох көнүө, балаһыанньабыт тупсуо»
Сийиэскэ Үөһээ Бүлүү улууһун Хомустаах нэһилиэгин баһылыга Яков Семенов кытта сылдьар. Кини нэһилиэгин олоҕун, кыһалҕатын, туруорсууларын туһунан кэпсээтэ:
- Мин нэһилиэк баһылыгынан төрдүс сылбын үлэлии сылдьабын. Бу муниципальнай тэриллиилэр сийиэстэригэр иккис сылбын кыттабын. Бастаан саҥа талыллаат сийиэскэ кытта кэлбитим. Сийиэс чэрчитинэн араас тэрээһиннэр ыытылыннылар. Төгүрүк остуоллар, Бырабыыталыстыбаннай чаас, министиэристибэлэр үлэһиттэрин кытары көрсүһүү, күрэхтэһиилэр о.д.а. буоллулар. Хас биирдии нэһилиэк, улуус бары кыһалҕалаахпыт, ону туруорсабыт, санаабытын этиннибит. Кылгастык нэһилиэгим туһунан эттэхпинэ, 200-н тахса нэһилиэнньэлээх, суола-ииһэ үчүгэй. Саҥа оскуолалаахпыт, олохтоохтор үксүлэрэ тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктаналлар, сылгы-сүөһү туталлар. Кыһалҕа да элбэх, ол курдук олус эргэ, 1924 сыллаах тутуу кулууптаахпыт. Саҥа кулуубу туруорсубуппут хас да сыл буолла. Биһиги үксүн олохтоох көҕүлээһини өйөөһүн (ППМИ) бырагырааматыгар кыттабыт. Сыл аайы кыттабыт, бу бырагырааманан уопсайа түөртэ көмө ыллым. Бастакы көмөбүтүнэн дэриэбинэм суолун бүтүннүү оҥотторбутум, онтон сайыҥҥы уу ситимин тардарга матырыйаалы ылбыппыт, үһүспүтүнэн уулуссаны сырдатыы үлэтин ыыппыппыт. Оттон быйыл «Беларус» тыраахтыры ыларга киирсибиппит. Сотору тендер бардаҕына, сакаастаан ыллаттарыахпыт. Бу тиэхэньикэ кэллэҕинэ, нэһилиэк сайдыытыгар улахан көмө буолуо этэ. Нэһилиэктэр бары даҕаны, чуолаан быйыл үп кыһалҕатын көрсөн олоробут. Үп-харчы балаһыанньата олус мөлтөх, тиийбэт. Холобур, былырыын биһиэхэ 16 мөл. солк. кэлбитэ, быйыл аҕыйах. Биллэн турар, сыана, ОДьКХ тарыыптара үрдүү турдахтарына, бу олус охсуулаах. Онтон сийиэс туһунан эттэххэ, көдьүүстээх тэрээһиннэр ыытыллаллар. Бэҕэһээ Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр сылдьан, ынах төбөтүгэр бэриллэр харчыны, үүт харчытын, хаһаайыстыбаларга көмөнү туруорустубут. Ол эрээри чопчу хоруйу ылбатыбыт. Бэс ыйыгар быһаарылыннаҕына, үп-харчы баар буоллаҕына, балаҕан ыйыгар биэрэ сатыахпыт диэтилэр. Былырыын кэмигэр сөпкө, окко киирии саҕана биэрэннэр, нэһилиэнньэ саппаас чаас, тиэхиньикэ, уматык ылынан, абыраммыта. Бу боппуруос бүгүҥҥү пленарнай мунньахха быһаарыллыа диэн эрэнэбит. Сийиэскэ сылдьан элбэх киһини, тэрилтэни кытары билсэҕин, атын нэһилиэктэр уопуттарын истэҕин, туһата сүрдээх улахан. Бу туруорсубут боппуруостарбытыгар сөптөөх хоруйу ылыахпыт, быһаарыллыа диэммит эрэнэбит. Хаһан эрэ син биир олох көнүө, балаһыанньабыт тупсуо, кыһалҕабыт быһаарыллыа диэн эрэнэбит.
Сайаана Львова