Үтүө күнүнэн, Үөһээ Бүлүү улууһун олохтоохторо!
“Үөһээ Бүлүү улууһа” муниципальнай оройуон дьаһалтатын аатыттан уонна тус бэйэм Эһигини Үөһээ Бүлүү оройуона төрүттэммит күнүнэн, 91 сыла туолбутунан истиҥник эҕэрдэлиибин!
Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин уурааҕар олоҕуран, Киин Ситэриилээх кэмитиэт (ЦИК) Президиумун быһаарыытынан Өлүөнэ Эбэ саамай улахан салаата, 2650 км уһуннаах Бүлүү өрүс уҥа кытылыгар Дьокуускай куораттан сиринэн 662 км., уунан 847, салгынынан 619 км турар Үөһээ Бүлүү сэлиэнньэтигэр кииннээн, 1935 сыл олунньу 10 күнүгэр Үөһээ Бүлүү оройуона тэриллибитэ.
Оройуон 42,05 тыһ.кв.км. иэннээх, 16 нэһилиэктээх, нэһилиэнньэтин ахсаана 14850 киһи этэ. О.и. сахата — 14705, нууччата — 82, кэриэйэ — 43, кытайа — 18. Оройуон ирээтигэр: ынах сүөһү — 27201 төбө, сылгы — 10902, таба — 885, сибиинньэ – 86; 27477 га ходуһа, 3148,7 га бааһына – тиксибитэ.
2026 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан Үөһээ Бүлүү улууһун 21 муниципальнай тэриллиитигэр 20715 киhи олорор.
8953 төбө ынах сүөһү, 7943 сылгы, 269 сибиинньэ кыстаан турар.
1935 с. Бүтүн Сойуустааҕы Коммунистическай (бассабыык) баартыйа Үөһээ Бүлүү оройуоннааҕы кэмитиэтин 1 сэкирэтээринэн Гаврил Герасимович Перевалов, иккис сэкирэтээринэн Степан Васильевич Данилов, сэкирэтээринэн Алексей Михайлович Сергеев үдэлээбиттэрэ. 1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар оройуону Алексей Михайлович Сергеев, Афанасий Андреевич Софронов, Матрена Влалимировна Бельчусова салайбыттара.
1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ Үөһээ Бүлүү оройуонуттан 2163 киһи саа-саадах тутан, өстөөҕү өһөрө арҕаа аттаммыта. Олортон 1131 киһи сэрии толоонугар дьоруойдуу охтубута уонна сураҕа суох сүппүтэ. Баас-үүт ылан, уйулҕата ыһыллан, төрөөбүт алааһыгар эргиллэн кэлбитэ — 746 эрэ байыас. Үлэ фронугар 298 киһи сылдьыбыта.
Тыыл үлэһиттэрэ Кыайыы туһугар 2 мөл. 794 тыҺ. 499 солк.харчыны, 29 кг күндү металлы, 6 тыҺ. 470 устуука ичигэс таҥаһы хомуйбуттара.
Сэрии толоонугар хорсуннук охтубут Үөһээ Бүлүү албан ааттаах буойуттарынан киэн туттабыт: Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойдара Миронов Алексей Афанасьевич, Лонгинов Владимир Дионисьевич, Аҕа дойду Улуу сэриитин I истиэпэннээх уордьаннаах Павлов Владимир Спиридонович, хамандыырын түөһүнэн хаххалаабыт Софронов Прокопий Афанасьевич – Боороо!
Фроҥҥа кыайыы иһин буспут-хаппыт тыыл бэтэрээнэ, үнүгэс курдук саҥа үүнэн-тыллан иһэн, сэрии хахсаат тыалыгар хаарыйтаран, иинэн-кэхтэн иһэн өрүһүммүт сэрии сылын оҕото – сут-кураан, күүс үлэ кэмин бары ыардарын уйан, инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан күн бүгүнүгэр тиийэн кэлбит күндү дьоммут, биһиги кэккэбитигэр үлэлии-хамсыы, сүбэлии-амалыы, ыйа-кэрдэ сылдьаргыт биһиэхэ олус күндү, үтүмэн үөрүү, толору дьол!
Эһиги, аччыктыыры-ааһары, тоҥору-хатары, уот курааны, уу сутун, күүстээх үлэни эккитинэн-хааҥҥытынан билбит, холооно суох ыарахан үлэҕэ сындааһыҥҥыт сыыйыллыбыт, сылбаҕыт быстыбыт, эккит элэйбит, хоргуйан куртаххыт курулуйбут, эр киһи, аҕа тойон тапталын билбэтэх, кэтит көхсүгэр саспатах, уоттаах таптал имэҥин, ойуоккалыыр оҕо саас кэрэтин билбэтэх көлүөнэ, өлүүнү-сүтүүнү утары көрсөн уолуһуйбакка, куттанан куккут көппөккө, Кыайыыны уһансыбыккыт. Эһиги баар буолаҥҥыт биһиги бүгүн дьоллоох олоҕу тутабыт, сайдабыт-үүнэбит.
Кэриэстиибит! Махтанабыт! Сүгүрүйэбит!
Сэбиэскэй былаас муҥутаан сайдан турбут кэмигэр тыа сирин социальнай-экономическай сайдыытын төрүтэ ууруллубута, материальнай-техническэй базата бөҕөргөөбүтэ. 60-70-с сылларга “Якутсельстрой” тутар управлениетын Үөһээ Бүлүүтээҕи мехколонната, колхозтар-совхозтар икки ардыларынааҕы тутар холбоһук уонна “Холбос” тутар управлениетын прорабскай учаастага – бу 3 улахан тутуу тэрилтэлэрэ Үөһээ Бүлүү сүрүн киэбин-киэлитин төрүттээбиттэрэ. Нэһилиэктэргэ 320-лии миэстэлээх оскуолалар, 200-түү миэстэлээх кулууптар, киэҥ-куоҥ маҕаһыыннар, оройуон киинигэр 2-лии этээстээх олорор дьиэлэр, Бэрэ, Боруу көлүйэ, Авиапорт түөлбэлэрэ тутуллубуттара. Урукку көлүөнэ сөҕүмэр үлэтэ-хамнаһа, дьону-сэргэни ситиһиилээх үлэҕэ түмэр дьоҕура биһиэхэ үтүө холобур буолар. Оройуоҥҥа кэскиллээх тутууну иилээбит-саҕалаабыт сүдү салайааччыларбыт Филипп Иванович Корякин уонна Марк Трофимович Егоров албан ааттара үйэлэргэ өлбөөдүйүө суохтаах.
Биһиги ыччаппытын өбүгэ үгэстэрин утумнуурга, төрүт култуураны харах харатын курдук харыстыырга, ытык укулааты тутуһууга үөрэтэбит-иитэбит.
Үөһээ Бүлүү бастыҥ баайа-дуола, киэн туттуута – көмүс-алмаас буолбатах, үтүөкэн үлэһит, ураты дьоҕурдаах, талба талааннаах дьоно-сэргэтэ буолар.
Үөһээ Бүлүү өҥ буоруттан силис-мутук тардан, күн бүгүн киэҥник биллэр судаарыстыбаннай, бэлитиичэскэй уонна уопсастыбаннай диэйэтэллэр, бөдөҥ суруйааччылар, учуонайдар, талааннарынан аан дойдуну сөхтөрөр култуура, ускуустуба маастардара, күлүмэх күүстээх спортсменнар үөскээн-төрөөн, үлэлээн-хамсаан, үрдүк аартыгы дабайан, төрөөбүт Үөһээ Бүлүүлэрин үтүө аатын аар саарга аатырдаллар, кэлэр кэскил туһугар бары күүстэрин ууран, айымньылаахтык үлэлии-хамсыы сылдьаллар.
Саха норуотун быраабын уонна көҥүлүн иһин турууласпыт уһулуччулаах судаарыстыбаннай, бэлитиичэскэй, уопсастыбаннай диэйэтэллэр Исидор Никифорович Барахов, Руф Иванович Кардашевскай, Дмитрий Иванович Донской, Гаврил Иосифович Чиряев, Юрий Николаевич Прокопьев, Степан Николаевич Платонов, Николай Васильевич Егоров о.д.а. ааттарынан оройуон бүттүүнэ кэмэ суох киэн туттар.
Киэн туттабыт Социалистическай Үлэ Дьоруойдара Степан Иннокентьевич Васильев, Афанасий Николаевич Саввинов, Ленин уордьанын хабалыардара – «Чолбон» холкуос бэрэссэдээтэлэ Алексей Семенович Егоров, механизатор Спиридон Степанович Павлов, ыанньыксыт Христина Михайловна Антонова; ССРС норуодунай учуутала Михаил Андреевич Алексеев, РФ норуодунай учуутала Виктор Филиппович Потапов, СӨ норуодунай учуутала Василий Софронович Долгунов; саха норуодунай суруйааччылара Николай Гаврильевич Золотарев-Якутскай, Петр Николаевич Тобуроков, Семен Титович Руфов, Василий Тарасович Сивцев; ССРС, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыстара Анегина Егоровна Ильина, Зоя Петровна Багынанова, Мария Евсеевна Николаева, Валентина Пантелеймоновна Николаева; норуодунай худуоһунньук Николай Дапнилович Амыдаев; скульптор, Россия үтүөлээх худуоһунньуга, ПА.Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай, Анемподист Иванович Софронов-Алампа аатынан уопсастыбаннай бириэмийэлэр лауреаттара Семен Кириллович Прокопьев; Россия, аан дойду таһымнаах спортменнарбыт Сардаана Трофимова, Айаал Лазарев, Наталья Черноградская, Яна Захарова, Александр Дмитриев, Пелагея Григорьева, Эрчим Баппаҕай, Ванесса Морфунова, Тимур Николаев; олоҥхоһут, алгысчыт Кирилл Никифоров, ырыаһыттар Анна Дмитриева-Иванова, Вилена Ларионова, режиссердар Руслан Тараховскай, Любовь Борисова, од.а. үгүс элбэх килбиэннээх ааттарынан!
Киэн туттабыт Россия дьоруойа, биир дойдулаахпыт Петров Алексей Рафаэловиһынан, бука бары Украинаҕа неонацистары уодьуганныырга Анал байыаннай дьайыыга сылдьар буойуттарбытынан! Кинилэргэ уонна кинилэр дьиэ кэргэннэригэр көмө тиһигин быспакка оҥоһулла турар, бу дьайыы түргэнник кыайыынан түмүктэнэрэ — барыбыт күүстээх баҕа санаабыт!
Бу 91 сыл устата оройуоммут олох, кэм-кэрдии араас уларыйыыларын этэҥҥэ туораан, бигэ социальнай-экономическай туруктаах, интеллектуальнай баайдаах, өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр-көстөр улуус буола сайынна, дьон олоҕун-дьаһаҕын туруга күннэтэ биллэ тупсар.
Бүлүү эбэ хаҥас кытылыгар олорор нэһилиэктэри гаастааһын, Эбэни туоруур күргэ тутуута сотору кэминэн олоххо киирэр туруктанна.
Улууспут киинигэр быйыл орто анал үөрэҕи биэрэр Виталий Антонович Вонгродскай аатынан Дьокуускайдааҕы медколледж, эһиил Степан Филиппович Гоголев аатынан Дьокуускайдааҕы педколледж салааларын арыйан, бэйэ исписэлиистэринэн хааччыныы кэскиллээх соруга туолар бигэ туруктанна.
Улууспут чэлгийэ сайдыыта хас биирдиибититтэн тутулуктаах – ол барыбыт күннэтэ сыралаах үлэбит, биир сыалга-сорукка түмсүүбүт, оҕону-ыччаты төрөөбүт алааһын, төрүт түөлбэтин, өбүгэтин өтөҕүн ытыктыырга, патриоттуу тыыҥҥа иитиибит түмүгэ буолар.
2025 сыл Россияҕа Аҕа дойдуну көмүскээччи, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Ийэ дойдуну көмүскээччи, Үөһээ Бүлүү улууһугар патриотизм сылларын чэрчитинэн бэрт сэргэхтик ааста.
Иннибитигэр аны сайын Кэбээйигэ ыһыллар өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕар; 2026-2027 сс. Ньурбаҕа ыытыллыахтаах IX-c Саха сирин норуоттарын оонньуутугар; 2029 с. Хаҥаласка буолуохтаах XXIII-c „Манчаары оонньуулара” успуорт национальнай көрүҥнэригэр спартакиадаҕа эрдэттэн бэлэмнэнии, ситиһиилээхтик кыттыы уталытыллыбат соруктара тураллар.
2026 сылга Үөһээ Бүлүү үгүс ыччата куорсун анньыммыт, оройуоҥҥа бастакы, 1 № Исиидэр Бараахап аатынан орто оскуола 150 сылын туолар. Оскуола 1876 с. арыллыбыт. Бастакы учууталлар Митрофан Васильевич Неустроев (1876-1887), Василий Григорьевич Монастырев (1898-1914) — саха норуотун үөрэхтээһиҥҥэ улахан үтүөлээх дьон. 1966 с. бу оскуолаҕа дириэктэр Дмитрий Спиридонович Спиридонов, физика учуутала Михаил Андреевич Алексеев өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан физиканы, математиканы дириҥэтэн үөрэтэр кылааһы арыйбыттара.
2026 сыл Российскай Федерацияҕа Россия норуоттарын сомоҕолоһууларын, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Култуура сылларынан биллэрилиннэ.
Оттон биһиги төрөөбүт улууспут салгыы сайдыытыгар торумнаммыт үлэбит-хамнаспыт үрдэллэрин ситиһэргэ, үөрэх-билии таһымын үрдэтиигэ тирэх быһыытынан, Үөрэх сылын биллэриэхпит.
Күндү дьоммут-сэргэбит! Дойдубут олоҕор ураты суолталаах олохтоох бэйэни салайыныы икки таһымнаах тиһигин олоххо киллэрии биһигиттэн өссө биир күүстээх тургутууну эрэйэр.
Аан дойдуга ил-эйэ олохтоннун! Тапталлаах Үөһээ Бүлүүбүт, самныбат саргылан, кэхтибэт кэскиллэн, охтубат оҥоһуулан! Туругура-тупса тур! Бары биир сомоҕо күүс буолуоҕуҥ, төрүт култуурабытын, өбүгэбит үгэстэрин өрө тутуоҕуҥ, үөрэҕи баһылаан, билиини үрдэтэн, үүнүү-сайдыы аартыгынан иннибит диэки эрэллээхтик баран иһиэҕиҥ!
“Үөһээ Бүлүү улууһа” муниципальнай оройуон баһылыга В.В.Николаев